رسانه نیروی مهمی در شکلدهی مسیر توسعۀ یک کشور هست. فراتر از کارکرد اصلی آن که نشر و پخش اطلاعات است، رسانه به عنوان محرکی پویا برای پیشرفت در حوزههای اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی عمل میکند. با توجه به تحولات اخیر در انواع رسانهها و ابزار رسانهای، ساحۀ نفوذ رسانه گسترش چشمگیری داشته و آن را به ستونی مهم برای تقویت رشد و توسعه، حسابدهی و انسجام اجتماعی تبدیل کرده است.
رسانهها به عنوان وسیلۀ برای افزایش آگاهی و میکانیزم نظارتی، حکومتداری و تنظیمی امور را بهبود بخشیده و میزان شفافیت را بالا میبرد. روزنامهنگاری درست میتواند تغییرات اساسی ایجاد کند و جامعه را به سمت درست رهنمایی کند.
رسانهها میتوانند امکان توسعۀ جامع و پایدار جوامع انسانی را فراهم کنند و سبب افزایش مؤثریت عوامل مختلف تغییر و پیشرفت مانند عدالت اجتماعی، پاسخگویی دولت، ثبات و رشد اقتصادی، در کشور شود. اگرچه چالشهای مانند نشر اطلاعات نادرست و عدم دسترسی به اطلاعات وجود دارند، رشد و پیشرفت سکتور رسانهای فراگیر، مستقل و بیطرف که بر اساس اصول اخلاقی کار خبرنگاری عمل میکند، یکی از نیازهای حیاتی جامعه است. جوامعی که به شکل دوامدار سواد رسانهای را ترویج، مصونیت خبرنگاران و کارکنان رسانهای را تأمین و سکتور رسانهای را با اصول، میکانیزمها و چارچوبهای حمایتی و نظارتی متوازن تقویت میکنند، میتوانند از ظرفیت کامل رسانهها بهره ببرند و پیشرفت و رشد پایدار خود را تضمین کنند.
رسانهها نقش حیاتی در توسعۀ اقتصادی از طریق پر کردن خلاهای معلوماتی، تحریک بازارهای مصرفی و ایجاد فرصتها برای امرار معاش، ایفا میکنند. دسترسی به اطلاعات بهموقع و دقیق، به کاروبارها، تجارتهای کوچک و بزرگ، سرمایهگذاران و سیاستگذاران مالی کشور کمک میکند تا تصمیمهای آگاهانه بگیرند. به عنوان نمونه میتوان گفت که گزارشدهی لحظه به لحظه در مورد قیمت ارز، قیمت محصولات زارعتی، تعرفهها، هزینههای مواد اولیه، سیاستهای دولتی و دیگر موارد، به کارآفرینان امکان میدهد تا منابع خود را بهصورت درست و مؤثر استفاده کرده و با بازارهای در حال تغییر همآهنگ باشند.
رسانه میتواند نقش مؤثری در رشد و توسعۀ معارف، صحت عامه و ثبات اجتماعی داشته باشد. کمپاینهای بزرگ که به منظور اطلاعرسانی و آگاهیدهی در بارۀ بیماریها و دیگر موارد صحی طراحی میشوند، برای رساندی پیام خود به مناطق دورافتاده به رسانه متکی هستند. در برخی کشورها، برنامههای رادیویی و کمپینهای آگاهیدهی درباره مزایای واکسین فلج اطفال، در افزایش نرخ ایمنسازی نقش داشتهاند. همینطور، در جریان شیوع ویروس کرونا (کووید-۱۹) رسانهها نقش مهمی در اطلاعرسانی و آگاهیدهی در مورد این ویروس، راههای انتقال و توضیح اقدامات پیشگیرانه و درمانی به عموم مردم در سراسر جهان ایفا کردند.
در جریان زمان، انواع مختلف رسانهها از عوامل کلیدی در ترویج و توسعۀ معارف و فراهمسازی زمینۀ آموزش عموم مردم، بهویژه کسانی که به آموزش رسمی یا رایج دسترسی ندارند، بودهاند. در افغانستان، رادیو نقش مهمی در آموزش باشندهگان مناطق روستایی و دورافتاده، داشته و به یکی از وسایل اساسی در این زمینه تبدیل شده است.
رسانه نهتنها آینۀ است که واقعیتهای جامعه را انعکاس میدهد، بلکه وسیلۀ است که در شکلدهی و رشد اقتصادها، اندیشهها و فرهنگها نیز نقش مهمی بازی میکند. نقش رسانه در توسعۀ کشورها چندبعدی و غیر قابل انکار است. رسانهها، در حالیکه رشد و توسعۀ کشور را تسریع میکنند، میتوانند شفافیت را افزایش بدهند و صاحبان قدرت را در قبال اعمال آن، پاسخگو سازند.
با این حال، آنچه برای تضمین مؤثریت رسانهها در روند توسعه ضروری میباشد، نیاز انکارناپذیر جوامع به رسانههایی است که پابند به گزارشدهی حساس به منازعه بوده و با جدیت پیرو اصول اخلاقی و استانداردهای خبرنگاری باشند. گزارشدهی جانبدارانه، انتشار نیمهحقایق، اطلاعات نادرست و گمراهکننده و دیگر موارد میتواند واقعیتها را تحریف کرده و موجب بیثباتی و درگیری شود. از اینرو، ایجاد چارچوبهای نظارتی داخلی و پایبندی جدی به اصول اخلاقی خبرنگاری برای ترویج گزارشدهی و فعالیت رسانهای بیطرف و غیرجانبدارانه مهم است. اینها از موارد اساسی در زمینۀ بهرهبرداری مؤثر و کامل از ظرفیت رسانهها به شمار میروند.
نقش رسانهها در توسعه یک کشور پسامنازعه مانند افغانستان حیاتی است. دولتها همزمانی که به نقش غیر قابل انکار رسانهها در روند توسعۀ کشور آگاه هستند، باید فضای امن و آزاد را برای کار رسانهای فراهم کنند تا رسانهها بتوانند به گونۀ مؤثر در مسیر توسعه نقش خود را ایفا کنند.
